ابو القاسم سلطانى

116

دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )

سقوطر ، كه در كتب مختلف به صور سقيطرا ، اسقوطر ، سقوطره ، سقطره آمده نام جزيره‌اى استكه صبر زرد آن در طب سنتى به صبر سقوطرى معروف و بهترين نوع صبر شناخته شده و آن را بيشتر بطريق خوراكى و نيز براى مصرف در چشم مورد استفاده قرار مىداده‌اند و آن شيرابه سفت‌شده برگ دو گياه Aloe succotrina lam و Aloe perry baker مىباشد در تجارت به نام آلوئس بمبئى ، آلوئس زنگبار و Aloe soccotrin ناميده مىشود . تازه آن حالت خميرى داشته و نوع خالص آن شفاف به رنگ قرمز عقيق و در صورت خشك شدن بوى مطبوع شبيه به بوى مر و زعفران و در صورت گرد شدن رنگ زرد طلائى دارد و كاملا در الكل حل مىشود و ناخالص آن برنگ كدر يا جگرى است . ( 9 * ) - صبر عربى كه حبيش آن را صبر يمانى و انصارى صاحب اختيارات آن را صبر عدنى ناميده‌اند صبرى است كه از انواع آلوئه‌هاى افريقاى جنوبى و جزاير آنتيل نظير A . spicata thumb . A . africana mill , Aloe ferox mill . . . به دست مىآيد و امروزه در بازار تجارت نوع شفاف اين صبر را صبر كاپ Aloes du cap مىنامند كه پررنگ‌تر از صبر سقوطرى و به صورت قطعات قهوه‌اىرنگ و تيره با تلالو مايل به سبز و گرد آن زرد مايل به سبز با طعم بسيار تلخ ، بوى قوى و تهوع‌آور و نوع كدر يا جگرى آن آلوئس اوگاندا Aloes de l Ouganda ناميده مىشود . ( 10 * ) - در اصل سمجانى ، در الابنيه سمحاى در قانون ابن سينا سمنجانى و در اختيارات و مخزن سميخانى آمده كه صحيح است . سميخانى بدبو بود و آن را صبر بردكى خوانند ( اختيارات 265 ) . نام بلدى از بخارستان است و آن را صبر فارسى نامند و اين زبونترين اقسام است ( مخزن ) . با توجه به اينكه تنها نوع صبر كه در ايران مىرويد Aloe litoralis baker مىباشد منظور صبر حاصل از اين گياه است . ( 11 * ) - Commiphora myrrha engle ( 12 * ) - انتشار ، مرضى است كه گشاده مىگردد در آن سوراخ پرده عدسى چشم زياده از مقدار طبيعى و بدان سبب نور باصره به خط مستقيم برنمىآيد و منتشر مىگردد و بمرئى نمىرسد . . . ( فرهنگ قرابادين ) ، اتساع حدقه يا مردمك چشم Mydriasis ( 13 * ) - اسحق بن عمران ، ملقب به سم الساعه پيرو دين اسلام بود و علم طب به وسيله او در سرزمين مغرب انتشار يافت . . . وى پزشكى حاذق بود و در ساختن داروهاى مركبه مهارت خاصى داشت . بيماريها را به خوبى تشخيص مىداد . . . از تأليف او نزهت النفس ، بيماريهاى ماليخوليا ، فصد ، نبض . . . ( طبقات الاطباء و الحكماء 163 ) . وى در سالهاى 290 - 296 مىزيسته است . ( 14 * ) - صبر هندى ، كه در بازار تجارت با اسامى Aloe's de l'inde صبر ژامائيك ، صبر بارباد يا آلوئه باربادا Aloes du barbades ( نوع مرغوب با بوى مرّ و يد ) و الوئه كوراسائو Aloes du curacao ( غير مرغوب با بوى نامطبوع ) ناميده مىشود شيرابه سفت‌شده برگ گياه Aloe vera مىباشد كه به شكل توده جامد كمى كدر به رنگ قرمز خاكسترى مىباشد . اين قسم كاملا در الكل حل نمىشود . ( 15 * ) - قوابى جمع قوبا مىباشد و به معانى چندى آمده است . الف - قوبا به معنى اكزما و قوبا منطقبه يا هرص يا زونا Zona ; Herpes zoster